ΠΟΥ: Τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν να ονομάζουν σωστά τα μέρη του σώματός τους
Σύμφωνα με τις Κατευθυντήριες Οδηγίες του ΟΗΕ για την Σεξουαλική Αγωγή στην Ευρώπη η σεξουαλική αγωγή πρέπει να ξεκινάει πριν την ηλικία των τεσσάρων ετών. Τα παιδιά πρέπει να μαθαίνουν να ονομάζουν σωστά τα μέρη του σώματός τους, ότι υπάρχουν ατομικά όρια και κοινωνικοί κανόνες που πρέπει να γίνονται σεβαστοί ("δεν μπορείτε να αγγίξετε όποιον θέλετε"). Με αυτόν τον τρόπο το παιδί μαθαίνει να συνειδητοποιεί και να εφαρμόζει τα δικά του όρια ("μπορείς να πεις όχι, μπορείς να ζητήσεις βοήθεια") και, έτσι, η σεξουαλική αγωγή συμβάλλει στην πρόληψη της σεξουαλικής κακοποίησης, καθώς αποτελεί κοινωνική αγωγή.
Πολύ συχνά οι συνήγοροι υπεράσπισης και, δυστυχώς, ακόμα και οι τεχνικοί σύμβουλοι, των φερόμενων δραστών σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, διαστρέφουν το παραπάνω, κοινώς αποδεκτό, επιστημονικό επιχείρημα στοχεύοντας στην άγνοια των δικαστικών λειτουργών για θέματα σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων. Έτσι, σε δικόγραφα και γνωματεύσεις, χαρακτηρίζουν ακόμα και παιδιά 5 ή 9 ετών, που γνωρίζουν τις σωστές, ιατρικές, ονομασίες των γεννητικών οργάνων, "υποβόλιμα", διότι είναι, δήθεν, ανήκουστο να μπορούν να ονομάσουν σωστά τα μέρη του σώματος τους. Με αυτόν τον τρόπο διαιωνίζουν, με υπολογισμό, την άγνοια και τον σκοταδισμό, παραβιάζουν τα δικαιώματα των παιδιών και εμποδίζουν την λειτουργία της Αρχής Παιδικής Προστασίας.
Το 2019 τέσσερις εκπαιδευτικοί από το Ρέθυμνο βραβεύτηκαν με το Βραβείο Αριστείας και Καινοτομίας εκπαιδευτικού προγράμματος σεξουαλικής αγωγής, από τον Παγκόσμιο Οργανισμό για τη Σεξουαλική Υγεία. Δημιούργησαν ένα καινοτόμο πρόγραμμα σεξουαλικής αγωγής για παιδιά νηπιαγωγείου και δημοτικού, στόχος του οποίου είναι τα παιδιά να μαθαίνουν το σώμα τους, με τις πραγματικές του ονομασίες (μαθαίνουν να λένε όχι μελισσούλα ούτε πουλάκι, αλλά πέος, όρχεις, αιδοίο). Το πρόγραμμα λέγεται «Παίζω με τον Φρίξο και μαθαίνω για το σώμα μου και τις ανθρώπινες σχέσεις».
Όπως ήταν αναμενόμενο η εφαρμογή του προγράμματος στα σχολεία, εκτός από τις πολύ θετικές αντιδράσεις των γονιών, έφερε και αντιδράσεις από κάποιους, οι οποίοι κατηγόρησαν τρεις νηπιαγωγούς στα Χανιά, επειδή ενημέρωσαν τα παιδιά για τη σωστή ονομασία των γεννητικών οργάνων. Το να βαφτίζουν οι γονείς, ή άλλοι ενήλικες φροντιστές τα γεννητικά όργανα με διάφορα ονόματα, ευφημισμούς, εκτός της ιατρικής τους ονομασίας, διευκολύνει μόνο τους ίδιους, οι οποίοι νιώθουν ντροπή και έτσι τα ενοχοποιούν. Είναι απαραίτητο ωστόσο να μαθαίνουν οι γονείς να ονομάζουν να ονομάζουν τα γεννητικά όργανα με τις επιστημονικές τους ονομασίες όπως ακριβώς και τα υπόλοιπα μέρη του σώματος και να τις επικοινωνούν στα παιδιά.
Bibliography / Sources
Κατευθυντήριες Οδηγίες για τη Σεξουαλική Αγωγή στην Ευρώπη
Federal Centre for Health Education and WHO Regional Office for Europe · 2023 · https://ich.gr
https://ich.gr/wp-content/uploads/2023/09/BZgA_Standards_Greek.pdf
Απόσπασμα της Οδηγίας του ΠΟΥ:
1.3 Γιατί η σεξουαλική αγωγή πρέπει να ξεκινήσει πριν την ηλικία των τεσσάρων ετών;
Σε αυτό το έγγραφο η σεξουαλική αγωγή -όπως αναφέρθηκε προηγουμένως – ορίζεται με έναν ευρύ και ολιστικό τρόπο και βασίζεται στην κατανόηση της σεξουαλικότητας ως μιας θετικής ανθρώπινης δυνατότητας. Ένα παιδί θεωρείται ότι είναι σεξουαλικό ον από την αρχή της ζωής του, αν και η σεξουαλικότητα ενός παιδιού διαφέρει από αυτή ενός ενήλικα με πολλούς τρόπους, για παράδειγμα στην έκφραση της, το περιεχόμενό της και τους στόχους της.
Σε κάθε ηλικιακή ομάδα και αναπτυξιακό στάδιο, προκύπτουν συγκεκριμένες ερωτήσεις και τρόποι συμπεριφοράς (π.χ. αμοιβαία ανακάλυψη και διερεύνηση μεταξύ συνομηλίκων - παίζοντας «γιατρούς και νοσοκόμους», απόλαυση να δείχνεις μέρη του σώματος σου και να κοιτάς τα σώματα των άλλων, να δείχνεις ντροπή μπροστά σε άλλους κ.λπ.) στα οποία πρέπει να αντιδράσουμε με παιδαγωγικό τρόπο.
Η ψυχοσεξουαλική ανάπτυξη κατά την παιδική ηλικία σημαίνει την ανάπτυξη σωματικών, συναισθηματικών, γνωστικών και κοινωνικών δεξιοτήτων αντίστοιχων της ηλικίας του παιδιού. Ανατρέξτε στο κεφάλαιο 3.2 για μια λεπτομερή περιγραφή της ψυχοσεξουαλικής ανάπτυξης των παιδιών.
Σύμφωνα με αυτή την οπτική, η σεξουαλική αγωγή υπερβαίνει την παροχή πληροφοριών σχετικών με την αναπαραγωγή και την πρόληψη ασθενειών. Υποστηρίζει την ανάπτυξη των αισθήσεων του παιδιού και της αίσθησης του σώματος/εικόνας σώματος και ταυτόχρονα, ενισχύει την αυτοπεποίθηση του παιδιού και συμβάλλει στην ανάπτυξη του αυτοπροσδιορισμού: το παιδί θα ενδυναμωθεί ώστε να συμπεριφέρεται υπεύθυνα προς τον εαυτό του και τους άλλους.
Η εκπαίδευσή ξεκινά από τη στιγμή που γεννιέται ένα παιδί, αρχικά -κυρίως- μέσω μη λεκτικών μηνυμάτων και αργότερα γίνονται όλο και περισσότερο λεκτικά. Η σεξουαλική αγωγή είναι μέρος της γενικότερης εκπαίδευσης του παιδιού και μεταδίδεται πάντα στο παιδί, ακόμα κι αν αυτό δεν γίνεται συνειδητά. Ο τρόπος με τον οποίο οι γονείς διαχειρίζονται τη μεταξύ τους σχέση, δίνει στα παιδιά ζωντανό παράδειγμα για το πώς οι σχέσεις λειτουργούν. Οι γονείς χρησιμεύουν επίσης ως πρότυπα για τους ρόλους των φύλων και την έκφραση των συναισθημάτων, τη σεξουαλικότητα και την τρυφερότητα. Αν οι γονείς επιλέξουν να μην μιλούν για τη σεξουαλικότητα (για παράδειγμα, να μην αναφέρουν τα σεξουαλικά όργανα), διδάσκουν κάτι για τη σεξουαλικότητα (στο επιλεγμένο παράδειγμα η σιωπή τους μπορεί να ερμηνευτεί ως δυσφορία). Το ευρύτερο περιβάλλον επηρεάζει επίσης τη σεξουαλική κοινωνικοποίηση ενός παιδιού, για παράδειγμα τα άλλα παιδιά στο νηπιαγωγείο ή την περιέργειά τους για το σώμα τους ή το σώμα των άλλων.
Ο υποσυνείδητος ή φυσικός τρόπος διδασκαλίας και μάθησης για τη σεξουαλικότητα μπορεί να συμπληρωθεί από έναν ενεργό τρόπο διδασκαλίας και ενημέρωσης. Το όφελος αυτής της προσέγγισης είναι η ομαλοποίηση του θέματος της σεξουαλικότητας. Οι ερωτήσεις του παιδιού απαντώνται με τρόπο κατάλληλο για την ηλικία του και αυτό που το παιδί προσλαμβάνει είναι ότι τα θέματα που σχετίζονται με τη σεξουαλικότητα είναι θετικά και ευχάριστα. Έτσι, μπορεί επίσης να αναπτύξει μια θετική στάση απέναντι στο σώμα του και να αναπτύξει τις κατάλληλες δεξιότητες επικοινωνίας (για παράδειγμα, να ονομάσει σωστά τα μέρη του σώματος). Ταυτόχρονα, το παιδί διδάσκεται ότι υπάρχουν ατομικά όρια και κοινωνικοί κανόνες και πρέπει να γίνονται σεβαστοί (δεν μπορείτε να αγγίξετε όποιον θέλετε). Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι το παιδί μαθαίνει να συνειδητοποιεί και να εφαρμόζει τα δικά του όρια (μπορείς να πεις όχι, μπορείς να ζητήσεις βοήθεια). Υπό αυτή την έννοια, η σεξουαλική αγωγή είναι επίσης κοινωνική αγωγή και συμβάλλει στην πρόληψη της σεξουαλικής κακοποίησης.